DEMİR EKSİKLİĞİ

DEMİR EKSİKLİĞİ DEMİR, KANIMIZDA KIRMIZI KAN HÜCRELERİNİN İÇİNDE BULUNAN VE OKSİJENİ TAŞIYAN HEMOGLOBİN DENİLEN PROTEİNİN YAPISINDA BULUNMAKTADIR. VÜCUDA ALINAN DEMİR KARACİĞER, DALAK VE KEMİK İLİĞİNDE DEPOLANMAKTADIR. DEMİRİN VÜCUT DEPOLARIMIZDA AZALMASI, KEMİK İLİĞİNDE KAN YAPILAMAMASINA NEDEN OLDUĞUNDAN KANSIZLIK MEYDANA GELMEKTEDİR.KANSIZLIĞA TIP DİLİNDE ANEMİ DENİLMEKTEDİR.

Tüm dünyada, özellikle çocuklarda ve kadınlarda en yaygın görülen mineral eksiklii demir eksikliğidir. Demir eksikliinin başlıca belirtile-ri kansızlık, çocuklarda örenme sorunları, depresyon, yorgunluk, konsantrasyon zorluu ve isteksizliktir. Ülkemizde kadınların önemli bir kısmında demir eksikliine balı kansızlık (anemi) vardır. Dünya Salık Örgütü'ne (WHO) göre hemoglobin de-erlerinin erkeklerde 14 gr/dl, hamile olmayan kadınlarda 12 gr/dl'nin altına düşmesi "anemi" olarak tanımlanır. Demir eksiklii ve buna balı olarak oluşan anemi ise "demir eksiklii anemisi" olarak adlandırılır. Demir eksiklii teşhisi hastanın hikayesi, muayenesi ve belirli laboratuar testlerinin yapılması sonucunda doktor tarafından konulmaktadır. Kansızlık kalbin gereksiz yere çalışmasına ve dokuların oksijen ihtiyacının tam olarak karşılanamamasına neden olan bir durum olduundan mutlaka tedavi edilmesi gereken bir durumdur. Demir eksiklii anemisinin tedavisinde aız yolu ile verilen demir ilacı kullanılmaktadır. Bebeklerde damla veya şurubu, daha büyük çocuklarda ise tablet veya drajeleri kullanılmaktadır. lacın aç karnına ve öünler arasında alınması önerilmektedir. Demir ilacı ile beraber C vitamini içeren limonata veya portakal suyu alınması, demirin baırsaklardan emilimini arttırırken, süt ile beraber alınması ise demir emilimini azaltmaktadır. Demir eksiklii, akdeniz anemisi ile karıştırılmaktadır. Oysa ki Akdeniz anemisi, anne ve babadan bozuk genin geçmesi sonucu iki tane bozuk gen taşıyan çocuklarda oluşan bir hastalıktır. Çocukların anne sütü yerine demir destei olmayan mamalarla beslenmesi, inek sütüne 1 yaşından önce geçilmesi, çocuun günde yarım litreden fazla süt içmesi ve hayvansal gıdaların yeterince alınamaması demir eksiklii nedenlerindendir. Bebeklerin ek gıdalara başlama döneminde demirden zengin yumurta, et, kurubaklagil ve pekmeze geç başlanması veya hiç verilmemesi demir eksiklii anemisine sebep olmaktadır. Demir eksiklii anemisinin önlenmesi için anne sütünün en az 6 ay süre ile verilmesi, 1 yaşına kadar demirden zengin mamalar ve ek gıdalar ile beslenme önerilmektedir. Çocuklarda demir eksikliine balı kansızlık; büyümeyi yavaşlatmakta ve zeka gelişimini olumsuz etkilemekte olduundan tedavisi çok önemlidir. Ayrıca mide - baırsak sistemindeki tümörler, vücutta kan kaybına yol açmaktadır. Hamilelerin, düşük kalorili diyetle beslenenlerin, böbrek yetmezlii olanların, erken doğan ve düşük ağırlıklı bebeklerin, atletlerin ve baırsak paraziti olanların demir ihtiyacı daha yüksektir. Vücuttaki fazla demir ise kan verilerek azaltılabilmektedir. Vücut ısısının kontrolünde kanın görevi çok önemli olduun- dan; Kanı az olan kişiler daha çok üşümektedirler. Demir eksiklii olan kişilerde aız kenarında çatlakların oluşumu, halsizlik, iştahsızlık, solgunluk, vücutdirencinde düşme, baş arısı, baş dönmesi, kalp çarpıntısı, tırnakların kolay kırılması, nefes darlıı, huzursuzluk, tırnaklarda kolay kırılma, tırnaklarda uzunlamasına kabarık çizgi belirtileri görülebilmektedir.

Demir eksiklii konusunda dikkat edilmesi gereken beslenme alışkanlıklarından bazıları;

• Demir içerii yüksek olan gıdalardan kırmızı et, sakatat ( karacier, böbrek, yürek ) , tavuk, balık, ye-

şil yapraklı sebzeler, soya fasulyesi, baklagiller, kuruyemişler (fındık, fıstık, susam ) kuru meyveler ( kuru

kayısı, kuru üzüm, kuru dut ), yaş meyvelerden(üzüm, kayısı, çilek, ayva) ,pekmez, yumurta sıklıkla tüketilmelidir.

• Bol limonlu yeşillikler veya yeşilliklerden oluşan karışık bir salata demir emilimini artırmaktadır.

• Kalsiyumun demirin emilimini yavaşlatma özelliinden dolayı süt, yourt ve ayran gibi kalsiyum içeren gıdaları yemeklerin yanına değil, ara öğünlerde tüketmeye özen gösterilmelidir.

• Yumurta tüketilirken yanına taze sıkılmış portakal veya greyfurt suyu tercih edilmesi, yumurtadaki demirin daha fazla emilmesini sağlamaktadır.

• Yemeklerle beraber çay ve kahve tüketmek, gıdalardaki demiri balayıp baırsaktan emilimini azalttığından tercih edilmemelidir. Çayı açık ve limon sıkarak içmekte yarar vardır.

• Kahvaltılarda 1- 2 tatlı kaşıı kadar pekmez ( özellikle keçiboynuzu pekmezi ) günlük demir ihtiyacının çoğunu karşılamaktadır.

• Kalsiyum demir emilimini azaltacaından demir içeren ilaçlarla birlikte kalsiyum içeren ilaçları birlikte almamak gerekmektedir.

• Tedavi esnasında bulantı, kusma, dışkıda siyahlaşma, kabızlık ve ishal görülebilmektedir.

• Ispanaın yumurta ile pişirilmesi, demir emilimini arttırması bakımından tercih edilmelidir.

• Lifli gıdaların fazla tüketilmesinin demir emilimini engelledii unutulmamalıdır.

                                                                                                    
                                                                                                                                                                              Ayşen ÜNAL